OTİZMDE BESLENME: FONKSİYONEL TIP BAKIŞ AÇISIYLA

Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB); sosyal iletişim, dil gelişimi ve davranış alanlarını etkileyen nörogelişimsel bir durumdur. Günümüzde otizmin tek bir nedeni olmadığı, genetik yatkınlık ile çevresel faktörlerin birlikte rol oynadığı kabul edilmektedir.

Fonksiyonel tıp yaklaşımında ise yalnızca davranışsal belirtiler değil, bireyin bağırsak sağlığı, beslenme durumu, vitamin-mineral eksiklikleri ve yaşam tarzı da bütüncül olarak değerlendirilir.

Bağırsak-Beyin Ekseni Neden Önemlidir?

Son yıllarda yapılan çalışmalar, bağırsaklar ile beyin arasında çift yönlü güçlü bir iletişim olduğunu göstermektedir.

Otizmli bireylerde;

• kabızlık

• ishal

• şişkinlik

• karın ağrısı

gibi sindirim sistemi şikâyetlerinin toplum ortalamasına göre daha sık görüldüğü bildirilmektedir. Bazı araştırmalar bu gastrointestinal belirtilerin davranışsal semptomların şiddetiyle ilişkili olabileceğini göstermektedir.

Bu nedenle bağırsak sağlığının desteklenmesi, fonksiyonel beslenme yaklaşımının önemli basamaklarından biridir.

Otizmde Beslenme Her Çocuk İçin Aynı mıdır?

Hayır.

Otizmli her bireyin beslenme planı farklıdır. Besin seçiciliği, bağırsak problemleri, büyüme-gelişme durumu, alerjiler ve eşlik eden hastalıklar mutlaka değerlendirilmelidir.

Bu nedenle standart bir "otizm diyeti" yerine kişiye özel beslenme planı oluşturulmalıdır.

Glutensiz ve Kazeinsiz Beslenme Gerekli mi?

Glutensiz ve kazeinsiz beslenme, otizm alanında en çok araştırılan beslenme yaklaşımlarından biridir.

Bazı çalışmalar özellikle sindirim sistemi yakınmaları bulunan çocuklarda bu beslenme modelinin gastrointestinal belirtiler ve bazı davranışsal bulgular üzerinde olumlu etkiler sağlayabileceğini göstermektedir. Ancak bu yaklaşımın her otizmli çocuk için gerekli olduğu veya kesin fayda sağlayacağı söylenemez.

Bu nedenle eliminasyon diyetleri mutlaka diyetisyen ve hekim kontrolünde uygulanmalıdır.

Mikrobiyota ve Beslenme

Fonksiyonel tıpta bağırsak mikrobiyotasının desteklenmesi önemli bir yer tutar.

Bunun için;

• yeterli posa tüketimi,

• sebze ve meyvelerden zengin beslenme,

• kaliteli protein kaynakları,

• işlenmiş gıdaların azaltılması,

• bireye uygun durumlarda fermente besinlerin kullanılması

önerilebilir. Bu yaklaşım bağırsak sağlığının korunmasına katkı sağlayabilir.

Vitamin ve Mineral Eksikliklerine Dikkat

Besin seçiciliği nedeniyle otizmli çocuklarda bazı vitamin ve mineral eksiklikleri görülebilir.

Özellikle;

• D vitamini

• Demir

• Çinko

• Magnezyum

• B grubu vitaminleri

gerektiğinde laboratuvar sonuçları doğrultusunda değerlendirilmeli ve eksiklik varsa uygun şekilde yerine konmalıdır.

Beslenmede Dikkat Edilmesi Gerekenler

Otizmli bireylerde beslenme planı oluşturulurken;

• yeterli enerji ve protein alımı sağlanmalı,

• besin çeşitliliği artırılmalı,

• ultra işlenmiş gıdalar sınırlandırılmalı,

• düzenli öğün alışkanlığı kazandırılmalı,

• büyüme ve gelişme yakından takip edilmelidir.

Beslenme tedavisinin amacı yalnızca belirli besinleri çıkarmak değil, çocuğun tüm besin ögelerini yeterli ve dengeli almasını sağlamaktır.

Sonuç

Otizm Spektrum Bozukluğu'nda beslenme tek başına bir tedavi yöntemi değildir. Ancak doğru planlanan, bireye özel beslenme yaklaşımı; bağırsak sağlığını destekleyebilir, besin eksikliklerini önleyebilir ve yaşam kalitesinin artırılmasına katkı sağlayabilir.

Fonksiyonel tıp bakış açısıyla yapılan değerlendirmede her çocuk; bağırsak sağlığı, beslenme alışkanlıkları, büyüme-gelişme durumu ve laboratuvar bulguları birlikte ele alınmalı, beslenme programı tamamen bireysel olarak planlanmalıdır. Böylece hem sürdürülebilir hem de bilimsel temelli bir beslenme yaklaşımı oluşturmak mümkün olur.